Ticari bir alacak vadesinde ödenmediğinde, alacaklının önünde birden fazla yol bulunur. Bu yolların hangi sırayla ve hangi koşullarda kullanılacağı, alacağın dayanağına ve elde bulunan belgelere göre değişir. Bu rehber, olası seçeneklere genel bir bakış sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
1. Belgelerin derlenmesi
Hangi yol izlenirse izlensin, ilk adım alacağı gösteren belgelerin bir araya getirilmesidir:
- Sözleşme, sipariş ve teklif yazışmaları,
- Fatura, irsaliye ve teslim belgeleri,
- Cari hesap ekstresi ve varsa mutabakat yazıları,
- Ticari defter kayıtları,
- Borçluyla yapılan yazışmalar.
2. İhtarname
Borçluya kanunda öngörülen şekle uygun bir ihtarname gönderilmesi, temerrüdün ve faiz başlangıcının belirlenmesi bakımından önemlidir. Tacirler arasında temerrüde düşürmeye ilişkin ihtarlar için noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik posta yolu kullanılır.
3. Arabuluculuk
Türk Ticaret Kanunu m.5/A uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabuluculuk, aynı zamanda tarafların ödeme planı gibi esnek çözümler üzerinde anlaşabilmesine imkân veren bir yoldur. Anlaşma sağlanırsa, kanundaki koşulları taşıyan anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılabilir.
4. İcra takibi
Alacaklı, dava açmadan önce doğrudan ilamsız icra takibi de başlatabilir. Arabuluculuk şartı, takip aşaması için değil, takibe itiraz hâlinde açılacak itirazın iptali davası için aranır. Takipte izlenecek adımlar genel olarak şöyledir:
- Takip talebinin icra dairesine sunulması,
- Borçluya ödeme emrinin tebliği,
- Borçlunun ödeme emrinde gösterilen süre içinde ödeme yapması veya itiraz etmesi,
- İtiraz edilmezse takibin kesinleşmesi ve haciz aşamasına geçilmesi.
Alacak bir kambiyo senedine dayanıyorsa, kambiyo senetlerine özgü haciz yolu da değerlendirilebilir.
5. İtiraz hâlinde
Borçlunun itirazıyla takip durur. Bu durumda alacaklı, elindeki belgenin niteliğine göre icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir veya genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir. İtirazın iptali davası kanunda öngörülen süre içinde açılmalıdır.
6. Geçici hukuki koruma
Borçlunun malvarlığını elden çıkarma ihtimali bulunan durumlarda, koşulları varsa ihtiyati haciz talep edilebilir. Bu talepte alacağın varlığına ilişkin yaklaşık ispat ve teminat gibi koşullar değerlendirilir.
7. Süreç boyunca belge düzeni
Alacak takibi, birkaç aydan birkaç yıla kadar uzayabilen bir süreçtir. Bu süre boyunca belgelerin düzenli tutulması önem taşır. Şu önerilere dikkat edilebilir:
- Borçluyla yapılan tüm yazışmaların tarih sırasıyla saklanması,
- Kısmi ödemelerin hangi borca mahsup edildiğinin kayda geçirilmesi,
- Borçlunun adres değişikliklerinin takip edilmesi,
- Tebligat belgelerinin ve icra dosyası bilgilerinin bir arada tutulması.
Borçlunun süreç içinde ödeme planı önermesi hâlinde, yapılacak anlaşmanın yazılı olması ve mevcut takip ya da davaya etkisinin açıkça düzenlenmesi gerekir.
Genel değerlendirme
Hangi yolun seçileceği; alacağın tutarı, belgelerin gücü, borçlunun malvarlığı durumu ve tarafların ilişkisini sürdürme isteği gibi etkenlere bağlıdır. Zamanaşımı sürelerinin takibi de unutulmamalıdır. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; her alacağın koşulları farklıdır.
Son güncelleme: 12 Kasım 2026