Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetleri, ticari hayatta ödeme ve kredi aracı olarak yaygın biçimde kullanılır. Bu senetlere özgü şekil şartları ve kısa süreler, uyuşmazlık hâlinde hem alacaklı hem de borçlu bakımından dikkatli hareket edilmesini gerektirir.
Kambiyo senetlerinin şekil şartları
Bir belgenin çek, bono veya poliçe olarak kabul edilebilmesi için Türk Ticaret Kanunu'nda sayılan zorunlu unsurları taşıması gerekir. Örneğin bonoda bono kaydı, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası aranır. Zorunlu unsurlardan birinin eksik olması, belgenin kambiyo senedi niteliğini etkileyebilir.
Kambiyo senetlerine dayalı takip
Alacaklı, kambiyo senedine dayanarak İcra ve İflas Kanunu m.167 ve devamında düzenlenen kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. Bu takip türünde süreler kısadır. Borçlunun bu yolda başvurabileceği başlıca imkânlar şunlardır:
- Borca veya imzaya itiraz,
- Senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığı gibi gerekçelerle şikâyet,
- Takibin geri bırakılması talebi.
İtiraz ve şikâyetler, ödeme emrinde gösterilen kısa süre içinde icra mahkemesine yapılmalıdır. Sürenin kaçırılması önemli hak kayıplarına yol açabilir.
Menfi tespit ve istirdat
Borçlu olmadığını düşünen kişi, İcra ve İflas Kanunu m.72 çerçevesinde takipten önce veya takip sırasında menfi tespit davası açabilir. Borç ödendikten sonra ise koşulları varsa istirdat davası gündeme gelir. Bu davalarda senedin hangi ilişkiye dayanarak verildiği, teminat amacıyla verilip verilmediği ve ödeme belgeleri önem taşır.
Kambiyo senetlerinde senedin bağlı olduğu temel ilişki ile senetten doğan hak birbirinden ayrı değerlendirilir. Senet üçüncü bir kişiye ciro edilmişse, borçlunun temel ilişkiye dayanan bazı itirazlarını iyi niyetli hamile karşı ileri sürmesi sınırlanabilir. Bu nedenle senedin kimin elinde olduğu ve hangi yolla edinildiği, uyuşmazlığın değerlendirilmesinde belirleyici olabilir. Ödeme yapıldığında senedin geri alınması veya ödemenin senet üzerine yazılması da ileride doğabilecek tartışmaları azaltır.
Kaybolan veya çalınan senetler
Çek veya senedin kaybolması ya da çalınması hâlinde, senedin iptali için mahkemeye başvurulabilir. Bu süreçte ödeme yasağı kararı istenmesi, senedin kötü niyetli kişilerce kullanılmasının önüne geçilmesi bakımından önemlidir. Başvurunun mümkün olan en kısa sürede yapılması önerilir.
Dikkat edilecek noktalar:
- Çeklerin kanunda öngörülen ibraz sürelerine uyulması,
- Kambiyo senetlerine özgü zamanaşımı sürelerinin takip edilmesi,
- Ciro zincirinin ve imzaların kontrol edilmesi,
- Teminat senetlerinin hangi ilişkiye bağlı olduğunun yazılı olarak belirlenmesi.
Her senedin ve her ticari ilişkinin koşulları farklıdır. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumun değerlendirilmesi görüşmede yapılır.
Kıymetli Evrak (Çek ve Senet) Uyuşmazlıkları hakkında sık sorulanlar
Teminat olarak verilen senet takibe konulabilir mi?
Ödeme emrine itiraz süresi nedir?
Karşılıksız çek için hangi yollar vardır?
Son güncelleme: 12 Kasım 2026